{"id":5089,"date":"2022-12-25T17:37:21","date_gmt":"2022-12-25T16:37:21","guid":{"rendered":"https:\/\/polishnative.pl\/?p=5089"},"modified":"2023-01-10T23:18:50","modified_gmt":"2023-01-10T22:18:50","slug":"mozna-trzeba-potrzebuje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/mozna-trzeba-potrzebuje\/","title":{"rendered":"mo\u017cna, trzeba, potrzebuj\u0119"},"content":{"rendered":"<h2>W j\u0119zyku polskim mo\u017cliwo\u015b\u0107, konieczno\u015b\u0107 i potrzeb\u0119 mo\u017cna wyrazi\u0107 na kilka sposob\u00f3w. Wiem, \u017ce moi studenci cz\u0119sto myl\u0105 te s\u0142owa i wyra\u017cenia, dlatego postanowi\u0142am przeanalizowa\u0107 je g\u0142\u0119biej.<\/h2>\n<p>Oto m\u00f3j filmik na <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=DC3rfwmnBDY\">youtube<\/a>, gdzie analizuj\u0119 s\u0142owa pochodz\u0105ce od s\u0142owa &#8222;trzeba&#8221;:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"W polskim nie ma s\u0142owa &quot;potrzebnO&quot;! Ale jest &quot;potrzebny&quot;, &quot;trzeba&quot; i &quot;potrzebowa\u0107&quot;. Jak ich u\u017cywa\u0107?\" width=\"700\" height=\"394\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/DC3rfwmnBDY?start=4&#038;feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Powt\u00f3rz\u0119 raz jeszcze: w j\u0119zyku polskim nie ma s\u0142owa &#8222;potrzebno&#8221;! S\u0105 przymiotniki:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p><strong>potrzebny<\/strong> (np. ten wyjazd by\u0142 mi bardzo <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebny<\/strong><\/span>), <strong>potrzebna<\/strong> (np. to jest bardzo <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebna<\/strong><\/span> informacja), <strong>potrzebne<\/strong> (np. to spotkanie b\u0119dzie nam bardzo <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebne<\/strong><\/span>).<\/p><\/blockquote>\n<p>S\u0142owo &#8222;<strong>trzeba<\/strong>&#8221; wymaga zawsze bezokolicznika i wyra\u017ca bezosobow\u0105, do\u015b\u0107 generaln\u0105 konieczno\u015b\u0107, na przyk\u0142ad:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p><span style=\"color: #dd3333;\"><strong>Trzeba<\/strong><\/span> \u017cy\u0107 tak, jakby ka\u017cdy dzie\u0144 by\u0142 ostatni. &#8211; jest to og\u00f3lna prawda filozoficzna, dotycz\u0105ca wszystkich, nikogo konkretnego.<\/p><\/blockquote>\n<p>Z kolei s\u0142owo &#8222;<strong>potrzebowa\u0107<\/strong>&#8221; to czasownik, kt\u00f3ry odmienia si\u0119, jak i ka\u017cdy inny, przez osoby i \u0142\u0105czy si\u0119 zawsze z rzeczownikiem w dope\u0142niaczu:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p>ja <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebuj\u0119<\/strong><\/span> twojej pomocy<br \/>\nty <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebujesz<\/strong><\/span> czasu<br \/>\non <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebuje<\/strong><\/span> pieni\u0119dzy<br \/>\nmy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebujemy<\/strong><\/span> waszego wsparcia<br \/>\nwy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebujecie<\/strong><\/span> wi\u0119cej \u015brodk\u00f3w<br \/>\noni <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>potrzebuj\u0105<\/strong><\/span> spokoju<\/p><\/blockquote>\n<p>Jak wida\u0107, czasownik &#8222;potrzebowa\u0107&#8221; wyra\u017ca w\u0142asn\u0105 konieczno\u015b\u0107 danej osoby, nie jest to generalizacja dotycz\u0105ca wszystkich ludzi. T\u0119 sam\u0105 konieczno\u015b\u0107 mo\u017cna wyrazi\u0107 poprzez czasownik &#8222;<strong>musie\u0107<\/strong>&#8222;, z t\u0105 tylko r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce on zawsze si\u0119 \u0142\u0105czy z bezokolicznikiem:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p>ja <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>musz\u0119<\/strong><\/span> zasi\u0119gn\u0105\u0107 twojej pomocy<br \/>\nty <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>musisz<\/strong><\/span> znale\u017a\u0107 na to czas<br \/>\non <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>musi<\/strong><\/span> zdoby\u0107 pieni\u0105dze<br \/>\nmy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>musimy<\/strong><\/span> poprosi\u0107 was o wsparcie<br \/>\nwy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>musicie<\/strong><\/span> znale\u017a\u0107 wi\u0119cej \u015brodk\u00f3w<br \/>\noni <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>musz\u0105<\/strong><\/span> odzyska\u0107 spok\u00f3j<\/p><\/blockquote>\n<hr \/>\n<p>Z kolei mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyra\u017camy na dwa sposoby. Pierwszy to s\u0142owo &#8222;<strong>mo\u017cna<\/strong>&#8222;, kt\u00f3re si\u0119 nie odmienia, wymaga bezokolicznika i wyra\u017ca bezosobow\u0105, generaln\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p>Nie <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017cna<\/strong><\/span> si\u0119 tak zachowywa\u0107!<br \/>\nCzy jutro <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017cna<\/strong><\/span> b\u0119dzie si\u0119 z panem spotka\u0107?<br \/>\nOd wczoraj ju\u017c <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017cna<\/strong><\/span> u\u017cywa\u0107 tego odcinka drogi.<br \/>\nW tej sytuacji nawet nie <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017cna<\/strong><\/span> nic zaplanowa\u0107!<\/p><\/blockquote>\n<p>Drug\u0105 opcj\u0105 jest czasownik &#8222;<strong>m\u00f3c<\/strong>&#8222;, kt\u00f3ry odmienia si\u0119 przez osoby i r\u00f3wnie\u017c wymaga bezokolicznika:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p>ja <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mog\u0119<\/strong><\/span> zosta\u0107 w domu<br \/>\nty <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017cesz<\/strong><\/span> to naprawi\u0107<br \/>\non <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017ce<\/strong><\/span> wiedzie\u0107, gdzie jeste\u015bmy<br \/>\nmy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017cemy<\/strong><\/span> napisa\u0107 ten raport<br \/>\nwy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mo\u017cecie<\/strong><\/span> si\u0119 nauczy\u0107 polskiego<br \/>\noni <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mog\u0105<\/strong><\/span> na nas liczy\u0107<\/p><\/blockquote>\n<hr \/>\n<p>Wreszcie, jest jeszcze wyra\u017cenie &#8222;<span style=\"color: #000000;\"><strong>by\u0107 powinnym<\/strong><\/span>&#8222;, kt\u00f3re wyra\u017ca co\u015b pomi\u0119dzy mo\u017cliwo\u015bci\u0105 i konieczno\u015bci\u0105. Je\u015bli kto\u015b wam m\u00f3wi &#8222;powinna\u015b go przeprosi\u0107&#8221;, to oznacza to, \u017ce z punktu widzenia osoby m\u00f3wi\u0105cej przeprosiny te s\u0105 bardzo zalecane i by\u0142yby dobrze widziane. Osoba, kt\u00f3ra to m\u00f3wi nie mo\u017ce was do niczego zmusi\u0107 ani niczego przykaza\u0107, ale je\u015bli nie pos\u0142uchacie tej rady, to prawdopodobnie osoba ta was os\u0105dzi z moralnego punktu widzenia. Mo\u017ce to te\u017c by\u0107 po prostu dobra rada praktyczne dotycz\u0105ca tego, jak post\u0105pi\u0107 w jakiej\u015b sytuacji.<\/p>\n<p>Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce wyra\u017cenie &#8222;by\u0107 powinnym&#8221; zmienia formy w zale\u017cno\u015bci od osoby i liczby:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p>Jako twoja siostra <strong><span style=\"color: #dd3333;\">powinnam<\/span><\/strong> ci pom\u00f3c.<br \/>\nJako tw\u00f3j brat <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinienem<\/strong><\/span> ci pom\u00f3c.<br \/>\nAniu, nie <strong><span style=\"color: #dd3333;\">powinna\u015b<\/span><\/strong> tak m\u00f3wi\u0107.<br \/>\nTomku, nie <strong><span style=\"color: #dd3333;\">powiniene\u015b<\/span><\/strong> tak m\u00f3wi\u0107.<br \/>\nAnia <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinna<\/strong><\/span> si\u0119 wi\u0119cej uczy\u0107.<br \/>\nTomek <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinien<\/strong><\/span> si\u0119 wi\u0119cej uczy\u0107.<br \/>\nTo dziecko <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinno<\/strong><\/span> si\u0119 wi\u0119cej uczy\u0107.<br \/>\nDziewczyny, my <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinny\u015bmy<\/strong><\/span> si\u0119 bardziej postara\u0107!<br \/>\nCh\u0142opaki, my <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinni\u015bmy<\/strong><\/span> si\u0119 bardziej postara\u0107!<br \/>\nDziewczyny, wy chyba <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinny\u015bcie<\/strong><\/span> to wiedzie\u0107.<br \/>\nCh\u0142opaki, wy chyba <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinni\u015bcie<\/strong><\/span> to wiedzie\u0107.<br \/>\nOne nie <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinny<\/strong><\/span> si\u0119 tak zachowywa\u0107.<br \/>\nOni nie <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>powinni<\/strong><\/span> si\u0119 tak zachowywa\u0107.<\/p><\/blockquote>\n<hr \/>\n<p>Warto tu doda\u0107 jeszcze jedn\u0105 konstrukcj\u0119, kt\u00f3ra odnosi si\u0119 do omawianej przez nas grupy i kt\u00f3rej moi studenci bardzo cz\u0119sto u\u017cywaj\u0105 b\u0142\u0119dnie. Chodzi mi o konstrukcj\u0119 &#8222;<span style=\"color: #dd3333;\"><strong>ma by\u0107<\/strong><\/span>&#8222;. Bardzo cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119, jak osoby rosyjskoj\u0119zyczne m\u00f3wi\u0105 w ten spos\u00f3b w tych kontekstach, kiedy poprawnie nale\u017ca\u0142oby u\u017cy\u0107 czasownika &#8222;musie\u0107&#8221;. Przyjrzyjmy si\u0119 dok\u0142adnie dw\u00f3m kontekstom:<\/p>\n<p><span style=\"color: #dd3333;\"><em><strong>Ja musz\u0119 porozmawia\u0107 z szefem.<\/strong><\/em><\/span> vs <em><strong><span style=\"color: #dd3333;\">Ja mam porozmawia\u0107 z szefem.<\/span><\/strong><\/em><\/p>\n<p>W pierwszym zdaniu jest oczywiste, \u017ce rozmowa z szefem jest konieczno\u015bci\u0105, ale te\u017c jest to efekt w\u0142asnego wyboru: ja chc\u0119, ja odczuwam potrzeb\u0119, ja musz\u0119. Natomiast w drugim zdaniu ta konieczno\u015b\u0107 nie wynika z mojej ch\u0119ci albo decyzji, a jest konsekwencj\u0105 czyjego\u015b innego rozkazu. Na przyk\u0142ad, m\u00f3j kolega z zespo\u0142u kaza\u0142 mi porozmawia\u0107 z szefem, ja si\u0119 zgodzi\u0142am i mam to zrobi\u0107 w jaki\u015b konkretny spos\u00f3b albo w jakich\u015b konkretnych warunkach, na przyk\u0142ad przed up\u0142ywem jakiego\u015b terminu.<\/p>\n<p>Ta druga konstrukcja mo\u017ce te\u017c oznacza\u0107 konieczno\u015b\u0107, wynikaj\u0105c\u0105 nie z czyjej\u015b personalnej intencji, a z okoliczno\u015bci. Najlepszym przyk\u0142adem jest wyra\u017cenie <strong><span style=\"color: #dd3333;\">&#8222;Co ja mam teraz zrobi\u0107?&#8221;<\/span><\/strong>. Nie jest to pytanie o to, co kto\u015b mi ka\u017ce zrobi\u0107, ale o to, do czego zmuszaj\u0105 mnie okoliczno\u015bci.<\/p>\n<p>Odpowiednio, kiedy moi studenci chc\u0105 mi powiedzie\u0107 &#8222;\u0412\u044b \u0434\u043e\u043b\u0436\u043d\u044b \u043f\u043e\u043d\u0438\u043c\u0430\u0442\u044c, \u0447\u0442\u043e&#8230;&#8221;, co po rosyjsku brzmi do\u015b\u0107 neutralnie i zupe\u0142nie uniwersalnie, po polsku mo\u017cna powiedzie\u0107 tylko &#8222;<strong><span style=\"color: #dd3333;\">pani musi rozumie\u0107, \u017ce&#8230;<\/span><\/strong>&#8222;, w \u017cadnym wypadku nie <del>&#8222;pani ma rozumie\u0107, \u017ce&#8230;&#8221;<\/del>. Ta druga konstrukcja brzmi bardziej jak &#8222;\u0432\u044b \u043e\u0431\u044f\u0437\u0430\u043d\u044b \u043f\u043e\u043d\u0438\u043c\u0430\u0442\u044c&#8221; i jest nie tylko nienaturalna, ale te\u017c niegrzeczna i buduje bardzo mocny dystans. Ja, rzecz jasna, doskonale rozumiem, co moi studenci maj\u0105 na my\u015bli i spokojnie ich poprawiam, ale pami\u0119tajcie o tym, \u017ce w wielu innych sytuacjach ludzie mog\u0105 si\u0119 na was za takie wyra\u017cenie po prostu obrazi\u0107.<\/p>\n<p>Sp\u00f3jrzmy jeszcze na to, jak ta konstrukcja wygl\u0105da w r\u00f3\u017cnych osobach:<\/p>\n<blockquote class=\"check\"><p>Zgodnie z planem zaj\u0119\u0107 ja <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mam<\/strong><\/span> teraz <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>prowadzi\u0107<\/strong><\/span> lekcj\u0119 w sali 12.<br \/>\nCo ty <strong><span style=\"color: #dd3333;\">masz zrobi\u0107<\/span><\/strong> na zadanie domowe?<br \/>\nNie musisz i\u015b\u0107 do sklepu, bo Marta<strong><span style=\"color: #dd3333;\"> ma przynie\u015b\u0107<\/span><\/strong> \u015bmietan\u0119.<br \/>\nCzy wy sami zadzwonicie do babci, czy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>mamy<\/strong> <\/span>to <strong><span style=\"color: #dd3333;\">zrobi\u0107<\/span><\/strong>?<br \/>\nWy nie mo\u017cecie pojecha\u0107 na spacer, przecie\u017c wy <span style=\"color: #dd3333;\"><strong>macie pilnowa\u0107<\/strong><\/span> dziecka!<br \/>\nKowalscy <strong><span style=\"color: #dd3333;\">maj\u0105 si\u0119 zdecydowa\u0107<\/span><\/strong> do jutra, czy wynajmuj\u0105 to mieszkanie.<\/p><\/blockquote>\n<hr \/>\n<p>Na koniec, tradycyjnie, \u0107wiczenia praktyczne na to zagadnienie!<\/p>\n<p><code><div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-288\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"288\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"mo\u017cna,trzeba\"><\/iframe><\/div><\/code><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W j\u0119zyku polskim mo\u017cliwo\u015b\u0107, konieczno\u015b\u0107 i potrzeb\u0119 mo\u017cna wyrazi\u0107 na kilka sposob\u00f3w. Wiem, \u017ce moi studenci cz\u0119sto myl\u0105 te s\u0142owa i wyra\u017cenia, dlatego postanowi\u0142am przeanalizowa\u0107 je g\u0142\u0119biej. Oto m\u00f3j filmik na youtube, gdzie analizuj\u0119 s\u0142owa pochodz\u0105ce od s\u0142owa &#8222;trzeba&#8221;: Powt\u00f3rz\u0119 raz jeszcze: w j\u0119zyku polskim nie ma s\u0142owa &#8222;potrzebno&#8221;! S\u0105 przymiotniki: potrzebny (np. ten wyjazd [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5092,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[22,27,93],"tags":[],"postlang":[104],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5089"}],"collection":[{"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5089"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5089\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5132,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5089\/revisions\/5132"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5092"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5089"},{"taxonomy":"postlang","embeddable":true,"href":"https:\/\/polishnative.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/postlang?post=5089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}